23 kwietnia obchodzimy Światowy Dzień Książki i Praw Autorskich, ustanowiony przez UNESCO w 1995 roku, w celu promocji i szerzenia wiedzy o książkach i czytelnictwie, a także o związanych z nimi prawach autorskich. To również doskonała okazja, aby przypomnieć sobie, jak wielką wartość źródłową oraz historyczną mają książki, księgi, starodruki, inkunabuły, kodeksy oraz wszelkie inne cymelia, bo to one od wieków stanowią fundament rozwoju nauki, edukacji i kultury.
Archiwum to nie tylko miejsce przechowywania materiałów archiwalnych w postaci dokumentów, akt czy spuścizn, lecz także bogactwo książek. Odgrywają one istotną rolę w dokumentowaniu przeszłości i wspieraniu badań naukowych, stanowiąc cenne źródło informacji dla kolejnych pokoleń, a co najważniejsze – w wielu przypadkach pomagają w zrozumieniu treści materiałów archiwalnych przechowywanych w archiwum. Co więcej, same mogą być materiałem archiwalnym.
W bibliotece Archiwum Państwowego w Lublinie badacze, studenci i pasjonaci historii mogą odnaleźć wiele cennych i użytecznych pozycji, sięgać do unikatowych opracowań i literatury fachowej oraz analizować dawne teksty i źródła. Zgromadzony księgozbiór stanowi dla nich istotne wsparcie, a także – w przypadku np. starodruków – materiał do badań.
W zbiorach biblioteki czekają na Państwa cenne publikacje poświęcone m.in.:
- historii regionu Lubelszczyzny,
- opracowaniom z zakresu historii Polski i historii powszechnej,
- literaturze fachowej z dziedziny historii, archiwistyki i nauk pomocniczych historii,
- starodrukom.
Te ostatnie zasługują na szczególną uwagę – jako dzieła unikatowe i niezwykle cenne. To najstarsze książki drukowane, powstałe od połowy XV do końca XVIII wieku. Liczące setki lat, pamiętają czasy dawnych uczonych oraz artystów. Starodruki są wyjątkowymi świadkami historii – pełnymi pięknych zdobień, niezwykłych opraw i ilustracji. Możliwość skorzystania z nich to wyjątkowa okazja, by zetknąć się z oryginałami wydanymi przed laty, które dziś stanowią świadectwo dawnej sztuki drukarskiej i historii książki. Najstarsze z nich, wydawane do 1500 roku, to wyjątkowo cenne inkunabuły.
W 2021 r. Archiwum Państwowe w Lublinie wydało publikację „Stare druki w zbiorach Biblioteki Archiwum Państwowego w Lublinie: katalog” autorstwa Barbary Dymitrzak, wieloletniej opiekunki zasobów bibliotecznych lubelskiego archiwum. Z jej treści można dowiedzieć się, jakie starodruki znajdują się w zasobie APL, poznać charakterystykę zbiorów oraz opisy bibliograficzne. Obecnie w zasobie biblioteki znajduje się 272 cennych starodruków.
Dużą część księgozbioru APL zajmuje również literatura regionalna. Na uwagę zasługuje publikacja „Lublin zniszczony w latach 1939–1944 i (nie)odbudowany – Lublin destruction of 1939–1944 and its (un)realised reconstruction = Lublin zerstört in den Jahren 1939–1944 und (nicht) wiederaufgebaut”, przygotowana w 2025 r. pod redakcją Jacka Wołoszyna z Oddziału lubelskiego Instytutu Pamięci Narodowej. To wyjątkowa publikacja ukazująca dramatyczne losy miasta w czasie II wojny światowej oraz powojenne dylematy związane z jego odbudową. Bogaty materiał ikonograficzny pozwala zobaczyć Lublin w tamtym okresie i zrozumieć skalę strat, jakie poniosło to miasto oraz jego mieszkańcy.
Światowy Dzień Książki to doskonała okazja, aby przypomnieć o wartości książek oraz o ich kluczowym znaczeniu jako elementu dziedzictwa narodowego.
Zapraszamy wszystkich do korzystania z naszego księgozbioru i spędzenia tego święta w murach Archiwum, wśród zbiorów naszej biblioteki.
W naszym zasobie posiadamy ponad 17 800 publikacji, więc jest z czego wybierać 😊
Zachęcamy do korzystania z bazy bibliotecznej Koha:
https://biblioteka.archiwa.gov.pl/cgi-bin/koha/opac-search.pl
Tekst: Weronika Lachowska
Fotografie: Mirosław Urbaniak