1451, 2 lipca, Kraków

f. sexta ipso die Visitationis B. Mariae Virg.

Kazimierz [Jagiellończyk] król polski zatwierdza wyrok sądu komisarskiego w sporze między radą miejską i mieszczanami lubelskimi a wójtem dziedzicznym, Janem Pieczeniem. Na mocy wyroku mieszczanie wieczyście zachowywali prawo niemieckie, natomiast wójt miał obowiązek rozsądzać ich sprawy pod karą 100 grzywien. Odbudowane przez wójta po pożarze miasta kramy pod ratuszem, stanowiły jego wieczystą własność a zajmujący je kramarze winni płacić z nich czynsz wójtowi i jego sukcesorom. Wójtowi zostały też przysądzone jatki rzeźnicze, zarówno znajdujące się w miejscach z dawna na nie przeznaczonych, jak 4 inne, o których toczył spór z radą. Król odłożył decyzję w sprawie wymaganego przez wójta czynszu od sukienników do czasu wydania wyroku przez sąd sześciu miast zastrzegając jednakże, że w przypadku gdy będzie on przychylny dla wójta, sukiennicy muszą zapłacie czynsze bieżące i zaległe. W konflikcie dotyczącym piekarzy, król zapowiedział podjęcie decyzji podczas swego pobytu w Lublinie.

Lista świadków

DmL_013

  • Transkrypcja
  • Tłumaczenie
 

In nomine domini Amen. Nos Kazimirus, Dei gratia rex Polonie, necnon terrarum Cracovie, Sandomurie [s], Siradie, Lancicie, Cuyavie, Dobrinie, magnus dux Lithuanie, Pomeranie, Russieque dominus et heres, significamus tenore presencium universis, quibus expedit, praesentibus et futuris, noticiam presencium habituris, quomodo, dum inter providos Johannem Peczen, advocatum ex una, ac consules et cives nostros Lublinenses ex altera partibus, quam plurime dudum exorte fuissent displicencie, lites et differencie, ad audienciamque nostram crebris vicibus deducebantur, prout et nunc in querelis recepimus, Nos, qui lites inter subditos nostros egreserimus [s] et pacis unionem semper amplecti cupimus, mandavimus certis nostris baronibus et cum omnimoda auctoritate nostra regia commisimus, videlicet magnificis et generosis Predborio de Conyeczpole Sandomirensi, Petro de Sczekocziny, Regni nostri Polonie vicecancellario, Alberto de Mychow Zawychostensi castellanis, Johanni Curopathwa de Laczuchow succamerario et Johanni de Kyany venatori Lublinensibus, huiusmodi differenciarum lites inter partes predictas audire, revidere et examinare, iudicialiterque componere et decidere. Qui quidem barones nostri prefati, auditis et debite pensatis, hincinde parcium proposicionibus et responsis ac debite differenciarum circumstanciis auscultatis, talem ordinem auctoritate nostra regia inter ipsas partes perpetuis temporibus observandum adinvenientes iudicialiter decreverunt sub forma et modo infrascripto, primo siquidem ipsos consules, cives et incolas civitatis nostre predicte Lublinensis in iure ipsorum Theutunico [s] in omnibus punctis et clausulis, prout hocipsum ius requirit, temporibus perpetuis conservarunt ita, quod ipse advocatus et sui posteri, consules, cives et incolas civitatis nostre predicte de iure ipsorum Theutunico [s] evocare non debet, sed pro singulis causis ipsis consulibus, civibus et incolis Lublinensibus, aut ipsorum aliquo seorsum, per eundem advocatum movendis, iure Theutunico [s] agat et procedet. Prope eciam advocatus iure Theutunico [s] secundum suum privilegium omnibus de se querulantibus iustificari debebit sub pena vallata centum marcarum. In primis autem omnes institas, quas sub pretorio idem edificavit advocatus, post ignis consumptionem debet pro se habere et perpetuis temporibus possidere sub tali conditione, quia omnes institores debent in eisdem institis residere et suas merces et res vendere ac eidem advocato et suis legitimis successoribus census exinde provenientes solvere. Omnesque institores in civitate nostra Lublinensi existentes debent institas ibidem in Lublin existentes, que omnes sunt advocati, possidere alias osszessz [tj. osieść] tot, quot fieri possunt. Qui quidem institores, habentes institas predictas, die fori, videlicet feriis secundis, possunt locare tuguria in aliis locis circuli civitatis Lublinensis, sed et alii institores, quibus advocati instite non sufficerent, et in quibus institis locum habere non possent, potuerunt eisdem diebus fori septimanalis libere extendere tuguria seu institae et suas vendere merces. Item omnia maccella [s] carnium advocatus habeat et possidere debeat, que sunt in locis ab antiquo pro maccellis [s] institutis, de illis vero carnificibus, qui habent maccella [s], et de iure eorum, quo ipsa maccella [s] possident, dubitatur, d[e]bent ipsi carnifices citari per advocatum ad presenciam capitanei et consulum Lublinensium et ibi capitaneus cum eisdem consulibus ad pretorium descendere debent et iudicium [banni]re, et in eodem iudicio bannito iura ipsorum revidere et examinari et cuiuscumque ius ab antecessoribus advocati legittime [s] procedere conspexerint, illud in suo robore conservent. Quodsi advocato vel [consuli]bus [eius]modi decisio non [pl]acuerit et ips[am assumere pr]o rato refutaverint, extunc ad Ius Suprem[um] Castri Nostri Cracoviensis poterint revo[care et debent] illud ambe partes debent te[nere] inviolabiliter, consules insuper Lublinenses eidem advocato de qu[atuor] m[arcis] de [quibus sibi int]romittere non debet, [quas advoca]tus cum omni iure et omnibus proventibus possideat perpetuis temporibus; item inter easdem partes super solutionem censuum pannicidarum, que advoc]atus habere vult iuxta iura et privilegia sua; taliter est inventum et decretum, [quod ex quo] advocatus vult habere c[ensu]s a pannicidis et cives [dicunt] quia propter exustionem [civitat]is; [quod civita]ti dedimus libertatem ab omnibus solucionibus nobis et cuilibet persone debitis, et ideo solvere non tenentur, e converso advocato dicente, quia nos a s[ui]s c[ens]ibus solucionibus dedimus libertatem, sed advocatus hac racione census suos non vult perdere, ad quos iura obtinet super qua altricatione taliter adinventum est et conclusum, [quod] debent ista negocia stare prout stant hu[cu]sque ad festum sancti Michaelis proximum, ubi tandem debent deducere ipsam causam cum iuribus suis ad Sex Civitates, quibus superinde per specialem nostram litteram comittere debemus, et si invenerint ipse civitates, quod pannicide predicti obligantur ad solucionem census predicti, non obstante libertate nostra extunc deinceps tenebuntur et debent solvere ipsi pannicide advocato census eidem debitos, sed et illos tunc deberent solvere, quos retinuerunt a tempore, quo sibi eosdem negaverunt. Item de pistoribus civitatis Lublinensis, dum dante Domino feliciter in Lublin in proximo constituemur, extunc quicquid inter easdem partes pro ipsis per nos adinventum et decretum fuerit, hoc pro rato et firmo sub eadem pena vallata centum marcarum ipse partes tenere et observare debebunt. Quam quidem compositionem et decretum prefatorum baronum nostrorum iuxta formam et ordinem superius expraessum presenti nostra littera approbamus et perpetuis temporibus confirmamus, decernentes ipsam robur obtinere perpetue firmitatis, per ipsas partes sub pena vallata predicta centum marcarum omnes articulos praesentis decreti debere tenendos, ut si aliqua parcium praesens decretum in toto vel in aliqua parte tenere noluerit aut quoquomodo contempserit, extunc pars non tenens nobis quinquaginta et parti tenenti alias quinquaginta marcas solvere tenebitur et sic astricta tociens, quociens praemissa transgressa fuerit. Harum quibus sigillum nostrum est subappensum testimonio litterarum. Actum Cracovie feria sexta ipso die Visitationis Beate Marie Virginis, anno Domini millesimo quadringentesimo quinquagesimo primo, presentibus ibidem magnificis et generosis Johanne de Cziszow castellano, Johanne de Thanczyn Cracoviensi, Luca de Gorka Poznaniensi palatinis, Predborio Sandomiriensi, Creslao de Curozwank [s] Lublinensi et Gregorio de Branycze Radomiensi castellanis et aliisque plurimis testibus circa praemissa. Data per manus magnificorum Joannis de Conyeczpole cancellarii, et Petri de Sczekocziny vicecancellarii Regni Polonie. Ad relationem magnifici Petri de Szczekocziny, vicecancellarii Regni Polonie

W imię Pana, Amen. My, Kazimierz, z Bożej łaski król Polski, a także ziem: krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, kujawskiej i dobrzyńskiej, wielki książę litewski, pan i dziedzic Pomorza i Rusi, oznajmiamy na mocy niniejszego [pisma] wszystkim, którym wypada, zarówno obecnym, jak i przyszłym, którym będzie wypadało [to] oznajmić, że ponieważ od dawna powstawały liczne waśnie, spory i różnice między opatrznymi: wójtem Janem Pieczeniem z jednej strony, a naszymi rajcami i mieszczanami lubelskimi z drugiej, i wielokrotnie dochodziły do naszej wiadomości, a podobnie i teraz w formie skarg o nich usłyszeliśmy, my zatem, którzy wznosimy się ponad spory między naszymi poddanymi i pragniemy zawsze chwalić pokojową jedność, poleciliśmy i całą mocą królewskiego autorytetu nakazaliśmy naszym dostojnikom, a mianowicie wielmożnym i szlachetnym: Przedborowi z Koniecpola kasztelanowi sandomierskiemu, Piotrowi ze Szczekocin podkanclerzemu naszego Królestwa Polskiego, Wojciechowi z Michowa kasztelanowi zawichojskiemu, Janowi Kuropatwie z Łańcuchowa podkomorzemu [lubelskiemu] oraz Janowi z Kijan łowczemu lubelskiemu, wysłuchanie, zrewidowanie i zbadanie, sądowne załagodzenie i rozstrzygnięcie sporów dotyczących tego rodzaju różnic między wspomnianymi stronami. Ci właśnie wspomniani nasi dostojnicy, po przesłuchaniu i należytym rozważeniu, stosownym wysłuchaniu twierdzeń i odpowiedzi z obu stron oraz okoliczności nieporozumień, stwierdzając z naszym królewskim autorytetem, że należy zachować między obiema stronami po wieczne czasy tego rodzaju porządek, postanowili sądownie, w niżej opisanej postaci i sposobie, po pierwsze: tychże rajców, mieszczan i mieszkańców naszego uprzednio wspomnianego miasta Lublina po wieczne czasy utwierdzić w ich prawie niemieckim we wszystkich [jego] punktach i klauzulach, zgodnie z tym, jak prawo to tego wymaga, że tenże wójt i jego potomkowie zgodnie z prawem niemieckim nie powinien pozywać rajców i mieszczan przed swój sąd, lecz w poszczególnych sprawach, które miałyby być wszczęte przez tegoż wójta przeciwko tymże rajcom, mieszczanom i mieszkańcom Lublina [ogółem] lub któremukolwiek z nich oddzielnie, niech działa [on] i postępuje zgodnie z prawem niemieckim. Jest także rzeczą właściwą, że wójt powinien wobec wszystkich zgodnie ze swym przywilejem występujących wobec niego ze skargą na podstawie prawa niemieckiego ugodzić się pod karą umowną stu grzywien. Przede wszystkim zaś wszystkie kramy, które tenże wójt zbudował pod ratuszem po strawieniu [ich] przez ogień, winien on mieć w posiadaniu po wieczne czasy, pod tym warunkiem, że wszyscy kramarze mają pozostawać w tych kramach i sprzedawać swoje towary i rzeczy, a temuż wójtowi i jego prawowitym następcom płacić pochodzący od nich czynsz. Wszyscy też kramarze mieszkający w naszym mieście Lublinie winni swoje kramy znajdujące się w Lublinie, które wszystkie należą do wójta, obsadzać, czyli osieść, tylekroć, ilekroć są w stanie to uczynić. Kramarze ci, mający wspomniane kramy, w dni targowe, to znaczy w poniedziałki, mogą umieszczać szopy w innych miejscach w obrębie miasta Lublina, ale i inni kramarze, którym nie wystarczyłyby kramy wójta, i w których to kramach nie mogliby znaleźć miejsca, będą mogli podczas tych cotygodniowych targów swobodnie rozstawiać szopy, czyli kramy, i sprzedawać swoje towary. Wójt ma także mieć i posiadać wszystkie jatki rzeźnicze, które znajdują się w miejscach od dawna przeznaczonych na jatki. A jeżeli co do tych rzeźników, którzy mają jatki, i co do ich uprawnienia, na którego mocy jatki [te] dzierżą w swoim posiadaniu, wystąpi [jakaś] wątpliwość, rzeźnicy ci winni być pozywani przez wójta przed oblicze starosty i rajców miejskich, stamtąd zaś starosta wraz z tymi rajcami winni się udać na zamek i zwołać posiedzenie sądu gajonego prawa niemieckiego, zrewidować i zbadać ich [tj. stron] prawa, a jeśli stwierdzą oni, że czyjekolwiek uprawnienie zgodnie z prawem pochodzi od poprzedników wójta, niech utrzymają to [uprawnienie] w mocy. Jeżeli zaś tego rodzaju rozstrzygnięcie nie znajdzie aprobaty u wójta lub rajców i odmówią oni uznania go za słuszne, wówczas będą mogli się odwołać do Sądu Najwyższego [Prawa Magdeburskiego] Naszego Zamku Krakowskiego i obie strony winny to [tj. wyrok tego sądu] bezwzględnie uznać. Ponadto [podobnie powinni czynić] rajcy miejscy przeciwko temuż wójtowi w przedmiocie czterech grzywien, których nie powinien od nich dochodzić, a które wójt winien posiadać wraz ze wszystkimi prawami i wszelkimi dochodami po wszystkie czasy. Także [w przedmiocie sporu] między tymi stronami co do wypłaty podatków od sukienników, które wójt chce mieć zgodnie ze swymi prawami i przywilejami, ustalono i określono, z jakiego powodu wójt chce mieć czynsz od sukienników. Mieszczanie zaś odpowiedzieli, że z powodu spalenia miasta daliśmy miastu wolność od wszelkich płatności należnych nam i każdej [innej] osobie, i dlatego nie są zobowiązani do płacenia, podczas gdy wójt mówi przeciwnie, że my od swoich podatków i opłat udzieliliśmy wolnizny, lecz wójt nie chce z tego powodu tracić podatków, do których ma prawa. W przedmiocie tego sporu ustalono i postanowiono, [że] umowy winny obowiązywać zgodnie z tym, jak obowiązują dotychczas, do najbliższego święta świętego Mikołaja [6 XII 1451], kiedy to powinni oni wnieść swoją sprawę w przedmiocie swych uprawnień przed [Sąd] Sześciu Miast, któremu my winniśmy [ją] przekazać za pośrednictwem naszego specjalnego pisma. A jeśli miasta te [tj. ich sąd] stwierdzą, że sukiennicy są zobowiązani do zapłacenia wspomnianego podatku, nie bacząc na naszą wolniznę będą odtąd na przyszłość winni i zobowiązani do płacenia wójtowi należnych mu podatków, lecz będą wówczas zobowiązani zapłacić [także] te, które wstrzymywali od czasu, kiedy ich [płacenia] odmówili. Także co do piekarzy miasta Lublina, jeśli, da Bóg, szczęśliwym trafem w najbliższej przyszłości zatrzymamy się w Lublinie, odtąd cokolwiek między tymi dwiema stronami w odniesieniu do nich zostanie przez nas stwierdzone i postanowione, strony te będą zobowiązane pod taką samą karą umowną stu grzywien uznawać to za słuszne i obowiązujące i [tego] przestrzegać. Tę ugodę i postanowienie wspomnianych uprzednio naszych dostojników, zgodnie z wyżej wyrażonymi formą i porządkiem, niniejszym pismem naszym aprobujemy i na wieczne czasy potwierdzamy, postanawiając, że winny [one] uzyskać moc wiecznotrwałości, a wszystkie artykuły niniejszego postanowienia winny być przestrzegane pod wspomnianą karą umowną stu grzywien tak, aby, jeśli którakolwiek ze stron niniejszego postanowienia w całości lub w jakiejś części przestrzegać [go] nie chciała lub w jakikolwiek sposób je odrzucała, wówczas strona nieprzestrzegająca będzie obowiązana wypłacić nam pięćdziesiąt [grzywien] i drugiej, przestrzegającej [go] stronie drugie pięćdziesiąt, i zobowiązana [będzie czynić] w ten sposób tylekroć, ilekroć uprzednio wspomniane [postanowienia] zostaną naruszone, czego świadectwem jest to pismo, do którego przywieszona została nasza pieczęć. Działo się w Krakowie, w piątek, w sam dzień Nawiedzenia Świętej Maryi Dziewicy, w roku Pańskim tysiąc czterysta pięćdziesiątym pierwszym, w obecności tamże wielmożnych i szlachetnych: kasztelana [krakowskiego] Jana z Czyżowa, wojewodów – krakowskiego Jana z Tenczyna i poznańskiego Łukasza z Górki, kasztelanów – sandomierskiego Przedbora, lubelskiego Krzesława z Kurozwęk i radomskiego Grzegorza z Branic, a także wielu innych świadków w powyższych sprawach. Dane przez ręce wielmożnych Jana z Koniecpola, kanclerza oraz Piotra ze Szczekocin, podkanclerzego Królestwa Polskiego. Za pośrednictwem relacji wielmożnego Piotra ze Szczekocin, podkanclerzego Królestwa Polskiego

Oryg., perg., 56,2 x 30,5+10,5 cm; niewielkie przedarcia podklejone taśmą i zatarte litery na złożeniu inicjał „I”; j. łac. Pieczęci brak, nacięcie na perg.

Pod tekstem: relacja Piotra [Wody] ze Szczekocin, podkanclerzego.

Na odwrocie; obszerny regest [XVIII w.]; „Lectum”; „Kramnycze Ao 1451”; nota o okazaniu dokumentu lustratorom w r. 1617 i 28 II 1660 r.; część napisów zatarta; Nro 162do (sumariusz z r. 1836). Kopia z XVIII w., nie uwierzytelniona.

Odpis: KmL, sygn. 145, k.4-5; reg.: KmL, sygn. 248, s.ll; AmL, sygn. 151, nr 29. Druk: Riabinin, nr 33; Kat. Łopac., nr 37 (regest b. lakoniczny). APL, 8e; DmL, sygn. 13.